วันพฤหัสบดีที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2554

ขี้กลากของฝากจากน้องแมว

กลาก

ผื่นเชื้อราที่พบบ่อย คือ กลาก (ringworm, dermatophyte) บางคนเรียกกันว่า
ขี้กลาก เป็นโรคที่ติดต่อกันได้ โรคกลากเป็นโรคซึ่งเกิดจากเชื้อรา เชื้อกลากอาจติดจากคนสู่คน สัตว์สู่คน หรือติดจากพื้นดิน เชื้อกลากในรูปสปอร์เมื่อมีสภาพเหมาะสม

เชื้อจะขยายเป็นสายใยเข้าทำลายชั้นผิวหนังกำพร้า เส้นผมหรือแผ่นเล็บ เชื้อกลากจะต้องอาศัยสารเคอราตินเป็นอาหารในการเจริญเติบโตและสภาพอับชื้นที่เหมาะสมจะส่งเสริมให้โรคกำเริบ ดังนั้นประเทศในเขตร้อนชื้นจึงพบโรคกลากบ่อยกว่าประเทศในเขตหนาว

การติดต่อ
โรคกลากเป็นโรคที่ติดต่อกันได้ทางการสัมผัสโดยตรง ใช้ของร่วมกัน เช่น เสื้อผ้า หวี แปรง หมวก รองเท้า
ผ้าขนหนู ผ้าเช็ดตัว ปลอกหมอน ผ้าปูที่นอน กรรไกรตัดผม ตัดเล็บร่วมกัน หรือติดต่อโดยคลุกคลีกับสัตว์เลี้ยงที่เป็นโรค หรือคนที่ทำงานสัมผัสกับดิน เช่น ชาวไร่และเกษตรกร กลากทำให้เกิดโรคผิวหนัง เส้นผม หนังศีรษะ
รวมทั้งเล็บด้วย

อาการ

ลักษณะของผื่น จะเป็นผื่นแดง วงกลม มีขอบเขตชัดเจน รูปร่างคล้ายวงแหวน มีสะเก็ดลอกขุยที่ขอบวงแหวน ถ้าผื่นลุกลามขยายออกวงกว้างขึ้นจะยิ่งเห็นรูปร่างวงแหวนชัดเจนยิ่งขึ้น แต่บางครั้งอาจไม่เห็นเป็นรูปร่างแบบวงแหวนแต่ก็จะเป็นผื่นสีแดงที่มีขอบเขตค่อนข้างจะชัดเจน รอยผื่นกลากอาจมีลักษณะเป็นขุยแห้งๆ หรือบางรายเป็นผื่นอักเสบรุนแรง เพราะร่างกายมีภูมิคุ้มกันต่อต้านเชื้อกลากแตกต่างกัน ที่สำคัญผื่นดังกล่าวจะมีอาการคัน บางคนจะคันมากๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตอนกลางคืนจะยิ่งคันมาก ทำให้นอนไม่ค่อยหลับ

ตำแหน่งของผื่น โรคกลากที่เป็นเชื้อราเกิดขึ้นได้หลายตำแหน่งมาก ตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า มีชื่อเรียกแตกต่างกัน ได้แก่

กลากของหนังศีรษะและเส้นผม เรียกว่า tinea capitis มักเป็นในเด็กเล็ก ในเด็กวัยเรียน ศีรษะเป็นสะเก็ดลอก ผื่นวงกลม มีน้ำเหลืองเยิ้ม คัน อาจเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "ฝีชันนะตุ" หรือ kerion หากพบในเด็กโต จะทำให้ผมร่วงเป็นหย่อมๆ ผมเปราะหักง่าย มีสะเก็ด หรือเป็นก้อนอักเสบ มีตุ่มหนอง ผมหัก
กลากบนใบหน้า เรียกว่า tinea faceii
กลากบริเวณลำตัว แขน ขา เรียกว่า tinea corporis ลักษณะเป็นผื่นชัดเจนที่มีรูปร่างคล้ายวงแหวน
กลากของมือ เรียกว่า tinea manum มักจะเป็นข้างเดียว
กลากของฝ่าเท้า เรียกว่า tinea pedis อาจเป็นข้างเดียวหรือ 2 ข้างได้ เกิดจากความอับชื้น ใส่รองเท้า ถุงเท้า เป็นระยะเวลานาน
กลากบริเวณขาหนีบ เรียกว่า tinea cruris มักเรียกกลากที่ขาหนีบว่าเป็น "สังคัง" คนที่เป็นสังคังจะคันมาก เวลาเกาจะอายคนอื่น และมักจะต้องเดินขากางๆ บางทีเกาจนถลอก เจ็บแสบมาก
กลากของแผ่นเล็บ เรียกว่า tinea unguium เป็นทั้งเล็บมือ เล็บเท้า ค่อนข้างรักษายากใช้ความอดทน ต้องใช้ระยะเวลานาน เล็บจะมีสีผิดปกติและรูปร่างเล็บผิดปกติ หัก กร่อน เล็บหนาเปราะหักง่าย ยุ่ยเป็นขุย
เชื้อกลากจากสัตว์เลี้ยง

ถ้าเชื้อรามาจากสัตว์ เช่น เชื้อรากลากของเส้นผมจากเชื้อกลากของแมว (Microsporum canis) จะมีการต่อต้านรุนแรง จะเกิดการอักเสบเป็นฝีขนาดใหญ่ทำลายรากผม แต่เชื้อกลากที่เส้นผมซึ่ง ติดจากคนไปสู่คน เช่น Microsporum audouinii จะพบเป็นผื่นแห้งมีขุยไม่รุนแรงและอาจทำลายรากผมบางแห่ง ส่วนเชื้อกลากใน ลำตัวจากคนสู่คน เช่น Trichophyton rubrum ผื่นจะเป็นขุย แห้งๆ แต่ถ้าเป็นเชื้อกลากติดจากสัตว์ เช่น Trichophyton mentagrophytes ผื่นจะอักเสบรุนแรง

ความใกล้ชิดจึงทำให้คนมีโอกาสติดเชื้อกลากจากสัตว์เลี้ยงเพิ่มมากขึ้นรอยกลากจะพบในบริเวณนอกร่มผ้า เช่น ใบหน้า ไหล่ หรือท่อนแขนที่อุ้มสัตว์ ผื่นมีการอักเสบรุนแรงอาจเป็นหลายแห่ง แต่ก็ยังมีลักษณะเป็นวงอยู่ ในบางรายเป็นเรื้อรัง สัตว์เลี้ยงจะสบายดี เพียงแค่อาจมีขนร่วงมากกว่าปกติเท่านั้น อาจเป็นเพราะเชื้อรามีผลเฉพาะเส้นขนเท่านั้น โรคกลากจากสัตว์เลี้ยงส่วนใหญ่เกิดจากสุนัขขนาดเล็กขนยาว และแมวเปอร์เซีย

การวินิจฉัยโรค

ขูดเอาขุยๆ ของผิวหนังส่วนที่เป็นโรค ใส่น้ำยาโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ ขนาด 10% แล้วนำไปส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ ถ้าเป็นกลาก จะพบเชื้อรา

การรักษา

การรักษากลากที่เป็นเฉพาะที่อาจใช้ยาทา มียาทาหลายกลุ่มให้เลือกใช้ เช่น โคลทรัยมาโซล ไมโคนาโซล คีโตโคนาโซล ไอโซโคนาโซล เป็นต้น ยาบางชนิดทา 2 ครั้ง บางชนิดทาวันละครั้งก็เพียงพอ ส่วนยารับประทานควรใช้ในรายเป็นผื่นบริเวณกว้าง เช่น กริซิโอฟูลวิน คีโตโคนาโซล ไอตราโคนาโซล แพทย์จะพิจารณาตามความเหมาะสมของผื่นแต่ละราย

หลังจากกินยาหรือทายา ไปประมาณ 5 – 7 วัน ผื่นอาจจะยุบและหายคัน แต่ยังหยุดยาไม่ได้ เพราะเชื้อยังไม่ถูกกำจัดออกไปหมด ต้องกินยาและทายาต่ออีกระยะหนึ่ง ถ้าเป็นที่ผิวหนังต้องใช้ยานานประมาณ 4 – 6 สัปดาห์ เมื่ออาการดีขึ้นไม่ควรหยุดยาเอง

การรักษาเชื้อราที่เล็บต้องใช้เวลานาน เนื่องจากเล็บจะยาวออกมาช้ามาก ประมาณหนึ่งถึงสามมิลลิเมตรต่อเดือน ดังนั้น การรักษาเชื้อราที่เล็บจึงต้องใช้เวลานานประมาณสี่ถึงหกเดือนสำหรับการรักษาเชื้อราที่เล็บมือ และเป็นปีสำหรับเชื้อราที่เล็บเท้า การป้องกันไม่ให้เป็นเชื้อราที่เล็บเป็นวิธีที่ดีกว่า ซึ่งทำได้โดยระมัดระวังไม่ใช้อุปกรณ์เสริมสวยเล็บร่วมกับผู้อื่น และหลีกเลี่ยงการสัมผัสดิน ถ้าหลีกเลี่ยงยากอาจใช้ถุงมือผ้า หรือถุงมือยาง

ข้อแนะนำบางประการ

ทายา กินยาอย่างสม่ำเสมอ
รักษาความสะอาดของผิวหนัง ระวังอย่าให้อับชื้นหลังจากอาบน้ำควรเช็ดตัวให้แห้งโดยเฉพาะ บริเวณซอกพับต่างๆ เช่น รักแร้ ใต้ราวนม ขาหนีบ
ทำความสะอาด เสื้อผ้า ถุงเท้า รองเท้า ควรตากแดดให้แห้ง
หลีกเลี่ยงไม่สัมผัส คลุกคลี หรือใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว ถุงเท้า รองเท้า หวี ร่วมกับคนเป็นโรคกลาก
ระวังการสัมผัสกับดิน สัตว์เลี้ยง ควรจะล้างมือหรืออาบน้ำให้สะอาดหลังสัมผัส
รักษาทุกคนในบ้านที่เป็นกลาก
ถ้ามีผื่นผิวหนังที่มีอาการคันและสงสัยว่าจะเป็นโรคกลาก ไม่ควรซื้อยามาใช้เอง ควรจะไปรับการตรวจและวินิจฉัยที่ถูกต้อง

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ